Nhiều học viên cao học, nghiên cứu sinh và bác sĩ nội trú dành hàng tuần để viết đề cương nhưng vẫn bị hội đồng trả lại vì thiếu mục, sai cấu trúc hoặc trình bày không đúng quy định. Để khắc phục tình trạng đó, Bmentor sẽ tổng hợp đầy đủ cách viết đề cương nghiên cứu khoa học y học đúng chuẩn cấu trúc dựa trên hướng dẫn thực tế từ các cơ sở đào tạo y dược.
1. Đề cương nghiên cứu khoa học y học là gì?
Đề cương nghiên cứu khoa học y học là văn bản định hướng toàn bộ quá trình thực hiện một đề tài, từ đặt vấn đề đến phương pháp và kế hoạch triển khai. Đây cũng là căn cứ để hội đồng khoa học đánh giá tính khả thi và giá trị khoa học của nghiên cứu.
Với các luận văn thạc sĩ, luận văn bác sĩ nội trú hay luận văn chuyên khoa, đề cương phải được thông qua trước khi học viên bắt tay vào thu thập dữ liệu thực tế. Vì vậy, một đề cương trình bày rõ ràng, logic giúp học viên tiết kiệm thời gian chỉnh sửa và tăng khả năng được hội đồng chấp thuận ngay từ vòng đầu.
Đề cương nghiên cứu khoa học y học cần trình bày rõ ràng, logic
2. Nội dung bắt buộc của đề cương nghiên cứu y học
Trước khi đi vào cấu trúc của cách viết đề cương nghiên cứu khoa học y học, sinh viên cần biết đề cương phải chứa những thông tin nào. Thiếu bất kỳ mục nào trong danh sách dưới đây, đề cương đều có nguy cơ bị yêu cầu bổ sung.
2.1. Thông tin học viên, cơ sở đào tạo và tên đề tài
Phần đầu đề cương cần nêu rõ họ tên học viên, cơ sở đào tạo, chuyên ngành và mã số đào tạo. Tên đề tài phải phản ánh chính xác nội dung nghiên cứu, tránh đặt tên quá rộng hoặc quá chung chung. Một tên đề tài tốt giúp người đọc hình dung ngay đối tượng, phạm vi và mục tiêu nghiên cứu chỉ qua một câu.
Phần đầu đề cương cần nêu rõ thông tin người thực hiện
2.2. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
Đây là phần trả lời câu hỏi vì sao đề tài cần được thực hiện. Sinh viên hãy nêu định nghĩa ngắn gọn về vấn đề nghiên cứu, tầm quan trọng của vấn đề trong thực tiễn lâm sàng, đồng thời tóm tắt các nghiên cứu liên quan đã công bố để chỉ ra khoảng trống kiến thức mà đề tài sẽ giải quyết.
Phần này thường được viết trong khoảng hai trang A4, ngắn gọn nhưng đủ sức thuyết phục hội đồng về tính cần thiết của nghiên cứu.
2.3. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu nêu định hướng chung của đề tài, còn mục tiêu nghiên cứu phải cụ thể, đo lường được và bám sát câu hỏi nghiên cứu đã đặt ra. Bạn nên tránh viết mục tiêu tổng quát chung chung. Thay vào đó xác định rõ từng mục tiêu cụ thể tương ứng với kết quả dự kiến sẽ trình bày ở phần sau.
2.4. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Đây là phần quan trọng nhất của đề cương, trả lời câu hỏi nghiên cứu sẽ làm gì và làm như thế nào. Nội dung cần trình bày thiết kế nghiên cứu, thời gian và địa điểm thực hiện. Ngoài ra còn đề cập đến đối tượng nghiên cứu, cỡ mẫu, các biến số độc lập và phụ thuộc, công cụ đo lường, quy trình thu thập số liệu, phương pháp phân tích và vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.
Các nội dung trong đề cương nghiên cứu khoa học y học cần được trình bày
2.5. Dự kiến kết quả và nội dung bàn luận
Học viên trình bày kết quả dự kiến dưới dạng bảng hoặc biểu đồ, tương ứng với từng mục tiêu đã nêu ở phần trước. Bên cạnh đó, đề cương cần phác thảo hướng bàn luận. Điều này nghĩa là dự kiến những khía cạnh sẽ được phân tích, so sánh với các nghiên cứu trước đó khi có kết quả thực tế.
2.6. Kế hoạch thực hiện và kinh phí
Phần này mô tả cách tổ chức triển khai nghiên cứu, bao gồm nhân lực, phương tiện thực hiện, kinh phí dự trù, thời gian biểu các hoạt động thường được thể hiện bằng sơ đồ Gantt. Bạn cũng cần nêu thêm các khó khăn có thể gặp phải cùng hướng giải quyết.
Thời gian thực hiện một nghiên cứu y học thường kéo dài từ chín tháng đến một năm, tùy quy mô đề tài.
3. Cấu trúc các chương trong đề cương nghiên cứu y học
Sau khi đã đủ nội dung bắt buộc, sinh viên sẽ cần sắp xếp chúng theo đúng trình tự chương mục mà các cơ sở đào tạo y dược yêu cầu. Cấu trúc này thống nhất giữa hầu hết các trường và bệnh viện lớn.
3.1. Phần mở đầu
Phần mở đầu trả lời câu hỏi vì sao phải tiến hành nghiên cứu này. Phần này nên viết súc tích, không vượt quá hai trang A4 với nội dung gồm:
- Định nghĩa hoặc giới thiệu ngắn gọn về vấn đề nghiên cứu
- Tầm quan trọng và tính cần thiết của đề tài
- Tóm tắt các nghiên cứu gần đây
- Nêu giả thuyết hoặc câu hỏi nghiên cứu
- Mục tiêu nghiên cứu cụ thể.
Phần mở đầu không nên vượt quá 2 trang A4
3.2. Chương 1: Tổng quan tài liệu
Chương tổng quan phân tích và đánh giá các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan mật thiết đến đề tài. Sinh viên cần nêu rõ khái niệm, thông tin nền tảng, các giả thuyết và lý giải trước đây. Đồng thời chỉ ra những khoảng trống mà nghiên cứu hiện tại sẽ tập trung giải quyết.
3.3. Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Chương này cụ thể hóa toàn bộ phần phương pháp đã đề cập ở mục nội dung bắt buộc, bao gồm thiết kế nghiên cứu, đối tượng, cỡ mẫu, biến số, công cụ thu thập số liệu, quy trình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu và đạo đức nghiên cứu.
3.4. Chương 3: Dự kiến kết quả
Ở phần này, sinh viên sẽ trình bày kết quả dự kiến theo từng mục tiêu, sử dụng bảng biểu để minh họa cách dữ liệu sẽ được tổ chức và phân tích sau khi thu thập thực tế. Cách trình bày này giúp hội đồng hình dung được đầu ra cuối cùng của nghiên cứu.
3.5. Chương 4: Kế hoạch thực hiện
Chương cuối mô tả cách tổ chức nghiên cứu trên thực tế, gồm nhân lực tham gia, phương tiện và trang thiết bị cần thiết. Bên cạnh đó phải nêu thêm kinh phí dự trù, thời gian biểu chi tiết theo sơ đồ Gantt cùng những dự trù những khó khăn có thể phát sinh và hướng xử lý.
3.6. Tài liệu tham khảo và phụ lục
Phần tài liệu tham khảo không được đánh số trang và cần trình bày theo đúng quy định trích dẫn của cơ sở đào tạo. Phụ lục đi kèm thường chứa bộ câu hỏi khảo sát, phiếu thu thập số liệu hoặc các tài liệu bổ trợ khác cho nghiên cứu.
Form cơ bản của bài nghiên cứu khoa học y học
4. Quy định hình thức trình bày đề cương y học
Nội dung tốt vẫn có thể bị đánh giá thấp nếu hình thức trình bày sai quy định. Dưới đây là các yêu cầu kỹ thuật cần tuân thủ nghiêm ngặt.
4.1. Font chữ, cỡ chữ và giãn dòng
- Đề cương sử dụng bảng mã Unicode
- Font Times New Roman
- Cỡ chữ 13 hoặc 14
- Giãn dòng đặt ở mức 1,5 lines
- Lề trang quy định lề trên 3,5cm, lề dưới 3,0cm, lề trái 3,5cm và lề phải 2,0cm
- Khổ giấy A4
- Độ dài tối thiểu của một đề cương thường không dưới 25 trang.
4.2. Bố cục trang bìa và phụ bìa
Trang bìa và trang phụ bìa trình bày theo mẫu quy định của cơ sở đào tạo. Thường gồm:
- Tên bộ chủ quản
- Tên trường
- Họ tên học viên
- Tên đề tài
- Ngành và mã số đào tạo
- Người dự kiến hướng dẫn khoa học
- Địa danh và năm thực hiện. C
Lưu ý: Các dòng chữ quan trọng như tên trường hoặc tên đề tài thường được in hoa và căn giữa theo cỡ chữ lớn hơn phần còn lại.
Với từng trường khác nhau sẽ có những quy định khác nhau về cách thức trình bày
4.3. Đánh số trang, bảng biểu và tiểu mục
Số trang được đánh ở giữa đầu mỗi trang, bắt đầu từ phần mở đầu, không đánh số phần tài liệu tham khảo. Các bảng biểu, hình vẽ và tiểu mục cần đánh số thống nhất theo từng chương, tránh lặp lại số liệu dưới nhiều hình thức khác nhau trong cùng một đề cương.
5. Quy định trích dẫn và tài liệu tham khảo
Trích dẫn sai quy định là lỗi khiến không ít đề cương bị hội đồng yêu cầu chỉnh sửa, dù nội dung khoa học đã đạt yêu cầu. Sinh viên cần nắm rõ các nguyên tắc sau khi tìm hiểu cách viết đề cương nghiên cứu khoa học y học.
- Chỉ sử dụng những tài liệu thực sự đã trích dẫn trong nội dung, không liệt kê tài liệu tham khảo mà không sử dụng.
- Tài liệu tham khảo được đánh số theo thứ tự xuất hiện trong bài và trích dẫn bằng số đặt trong ngoặc vuông, ví dụ [1], [2], [3].
- Mọi bảng biểu, hình ảnh hoặc kết quả từ nguồn khác đều phải ghi rõ nguồn gốc.
- Tài liệu tiếng nước ngoài cần giữ nguyên ngôn ngữ gốc khi liệt kê.
- Trích dẫn thiếu chính xác hoặc sử dụng tài liệu của người khác mà không ghi nguồn có thể khiến đề cương bị từ chối, vì vậy học viên nên kiểm tra kỹ phần này trước khi nộp.
Chỉ sử dụng những tài liệu thực sự đã trích dẫn trong nội dung
6. Những lưu ý quan trọng khi viết đề cương y học
Một số lỗi nhỏ về văn phong và tính nhất quán cũng khiến đề cương bị đánh giá thấp, dù nội dung khoa học không sai. Các bạn nên lưu ý các điểm sau.
- Viết với văn phong rõ ràng, súc tích, khách quan và logic, tránh câu văn dài dòng hoặc lặp ý.
- Hạn chế sử dụng chữ viết tắt. Nếu bắt buộc dùng nhiều thì cần có danh mục giải thích riêng đặt ở đầu đề cương.
- Đảm bảo mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và dự kiến kết quả nhất quán với nhau xuyên suốt các chương, tránh tình trạng mục tiêu nêu một đằng nhưng phương pháp thực hiện lại lệch hướng khác.
- Rà lại toàn bộ đề cương theo đúng thứ tự mục lục trước khi nộp, để đảm bảo không thiếu phần nào theo quy định của cơ sở đào tạo.
Trước khi nộp hay bảo vệ đề cương nghiên cứu, hãy kiểm tra lại thật kỹ để tránh các sai sót không đáng có
7. Câu hỏi thường gặp về đề cương nghiên cứu y học
7.1. Đề cương nghiên cứu khoa học y học cần tối thiểu bao nhiêu trang?
Theo quy định phổ biến, một đề cương hoàn chỉnh thường yêu cầu tối thiểu 25 trang, chưa tính phần tài liệu tham khảo và phụ lục.
7.2. Phần mở đầu và phần đặt vấn đề trong đề cương y học khác nhau như thế nào?
Về bản chất, hai tên gọi này thường chỉ cùng một phần nội dung, tùy theo cách gọi của từng cơ sở đào tạo. Phần này đều nhằm trả lời câu hỏi vì sao đề tài cần được thực hiện và nêu mục tiêu nghiên cứu cụ thể.
7.3. Thời gian thực hiện một nghiên cứu y học thường kéo dài bao lâu?
Thời gian thực hiện phần lớn từ chín tháng đến một năm, tính từ khi đề cương được thông qua đến khi hoàn thành thu thập và phân tích dữ liệu.
7.4 Đề cương có bắt buộc phải có phần dự kiến bàn luận không?
Có. Phần dự kiến bàn luận giúp hội đồng đánh giá được hướng phân tích và so sánh kết quả mà học viên dự định thực hiện.
7.5. Trích dẫn tài liệu tham khảo trong đề cương y học theo hình thức nào?
Tài liệu tham khảo được đánh số theo thứ tự xuất hiện trong bài, trích dẫn bằng số đặt trong ngoặc vuông ngay tại vị trí sử dụng thông tin.
Nắm được cấu trúc chương mục, nội dung bắt buộc và quy định hình thức là bước quan trọng nhất khi tìm hiểu cách viết đề cương nghiên cứu khoa học y học. Điều quan trọng không kém là giữ sự nhất quán giữa mục tiêu, phương pháp và kết quả dự kiến xuyên suốt toàn bộ đề cương.
Tuy nhiên, không phải học viên nào cũng có đủ thời gian để vừa đọc tổng quan tài liệu, vừa xây dựng phương pháp nghiên cứu chặt chẽ, đặc biệt khi lịch trực bệnh viện hoặc lịch học dày đặc. Bmentor hiểu rõ những khó khăn đó. Đội ngũ của Bmentor đã đồng hành cùng nhiều học viên trong việc hỗ trợ nghiên cứu và trình bày đề cương, luận văn thạc sĩ và luận văn tiến sĩ y học đúng chuẩn, đúng tiến độ. Nếu cần hỗ trợ, bạn hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn miễn phí.
